برنامه نویسی چیست؟ راهنمای کامل یادگیری و ورود به دنیای برنامه نویسی

برنامه‌نویسی فقط برای نابغه‌ها نیست. بسیاری بر این باورند که برای برنامه نویسی باید ریاضیدان یا نابغه کامپیوتر بود، در حالی که اینطور نیست و واقعیت چیز دیگری است. برنامه نویسی نیز مانند هر مهارت دیگری است و شما می‌توانید با تمرین، تلاش و پشتکار به یک متخصص در آن تبدیل شوید. با شروع یادگیری این مهارت شما مسیر شغلی خود را دگرگون می‌کنید و فرصت‌های بی‌نظیری از دورکاری تا درآمدهای دلاری به دست می‌آورید. در این مقاله بررسی می‌کنیم که برنامه‌نویسی چیست، برای چه کسانی مناسب است، چطور آن را شروع کنیم و در نهایت درآمد کسب کنیم! چه در مشهد و چه در هر گوشه دیگری از دنیا.

برنامه نویسی چیست و چگونه مسیر شغلی شما را متحول می‌کند؟

برنامه نویسی هنر صحبت کردن با کامپیوترها است؛ یعنی توانایی صحبت به زبان آنها. کامپیوتر به تنهایی قادر به انجام کاری نیست، یک برنامه نویس با نوشتن دستوراتی دقیق و منطقی، به کامپیوتر می‌گوید که چه کاری انجام دهد و یا چگونه واکنش نشان دهد. اگر گوشی هوشمند دارید، وب‌سایتی را باز کردید و یا حتی با عابر بانک کار کردید، در همه ی اینها ردپایی از برنامه نویسان است. در دنیای دیجیتال امروز، برنامه نویسی به یکی از پرمتقاضی‌ترین و کاربردی‌ترین شغل‌ها تبدیل شده است. شرکت‌های بزرگ و کوچک در سراسر دنیا به دنبال توسعه‌دهندگانی هستند که ایده هایشان را به کد تبدیل کنند. 

دلیل اهمیت یادگیری برنامه نویسی چیست؟ چون این مهارت نه تنها میتونه مسیر شغلیت رو متحول کنه بلکه بهت کمک می‌کنه مستقل عمل کنی، پروژه‌های دلخواهت رو انتخاب کنی و درآمد دلاری داشته باشی. 

برنامه نویسی چیست و درآمد آن چقدر است؟

یک از دلایلی که بسیاری از افراد را به سمت برنامه‌نویسی‌ جذب می‌کند، درآمد بالای این حوزه است. در دنیای دیجیتال امروز، با مهارت‌های کلیدی بسیار، فرصت‌های زیادی برای افراد متخصص به وجود آمده است. در کشورهای توسعه یافته برنامه نویسان از قشر پردرآمد جامعه محسوب می‌شوند. درآمد برنامه نویسی در سال متغیر است و با توجه به سابقه، مهارت، زبان برنامه نویسی و نوع شرکت متفاوت است. در ایران نیز بازار کار برنامه نویسی به سرعت در حال رشد است. با افزایش استارتاپ‌ها، رشد فناوری و.. نیاز به برنامه نویسی بیشتر از همیشه احساس می‌شود. در حال حاضر درآمد یک برنامه‌نویس مبتدی در ایران از 15 تا 25 میلیون در ماه می‌باشد.  برنامه نویس‌های حرفه ای در حوزه‌های تخصصی مثل بک‌اند، هوش مصنوعی و فریلنسری بین‌المللی می‌توانند حقوقی بیشتر از 50 میلیون تومان به دست آورند.

آیا من می‌توانم برنامه نویس شوم؟ نگاهی به ویژگی‌ها و مهارت‌های لازم

برنامه نویسی فقط در یاد گرفتن چند خط کد خلاصه نمیشه! این مهارت ترکیبی از تفکر منطقی، حل مسئله، خلاقیت و پشتکار است. برخلاف تصور عموم مردم، شما فقط با اعداد و کدها سر و کار ندارید بلکه برنامه نویسی یعنی تقسیم درست مسئله، حل و کدنویسی برای هر بخش. برنامه نویسی فقط یک صفحه سیاه با چند خط کد ساده نیست! برای افراد علاقه مند به این حوزه، کدنویسی دنیای بزرگ و متفاوتی است. فکر کردن و چاره اندیشی برای حل مسئله، نوشتن کدهای مرتبط و خلاقانه از جمله لذت‌های برنامه نویسی است. در ادامه برخی از ویژگی‌های برجسته افرادی که در این راه موفق بوند را ارائه می‌دهیم. 

اگه بعضی از این ویژگی‌ها رو در خودت میبینی احتمال موفق شدنت زیاده.😉

افراد تحلیلی و مسئله محور: افرادی که ذهنی تحلیلی دارند و به حل مسائل پیچیده و ساختارها علاقه مند هستند. این نوع افراد اول به دنبال درک کلی مسئله و موضوع هستند سپس راهی برای حل آن پیدا می‌کنند. برنامه نویسی دقیقا رشته ای مبتنی بر تحلیل مسئله است، آنها قادرند از دل مشکلات الگوریتم و راه‌های منطقی پیدا کنند.

• تیپ‌های شخصیتی مناسب: ISTP – INTJ – INTP –  ISTJ

آدم‌های با پشتکار: برنامه نویسی چیست؟ مسیری پر از خطا، آزمون و شکست. در این راه به باگ‌های زیادی بر می‌خورید و ممکن است برطرف کردن آن ساعت‌ها زمان ببرد.  اگر آدمی هستید که تا وقتی مسئله ای حل نشده بیخیالش نمی‌شوید و از شکست نمی‌ترسید باید بدانید که سرمایه بزرگی را در اختیار دارید.

خیلی از برنامه نویس‌های موفق همونایی هستن که بارها شکست خوردن ولی هر بار قوی‌تر بلند شدن و به راهشون ادامه دادن!🙃

• تیپ‌های شخصیتی مناسب: ESTJ – ISFJ – ISTJ – INFJ

علاقه‌مندان به یادگیری مداوم: دنیای تکنولوژی به سرعت در حال پیشرفت و حرکت است. هر ماه ابزارها و فریم ورک‌های جدید، رویکردهای تازه و.. وارد بازار می‌شوند. یادگیری مداوم باعث پیشرفت و رشد شما می‌شود. اگر شما هم به دنبال کشف و یادگیری هستید، به راحتی با دنیای برنامه نویسی ارتباط می‌گیرید.

• تیپ‌های شخصیتی مناسب: INTJ – ENTP – INTP – ENFP

افرادی که عاشق نظم و دقت هستند: در کد نویسی یک پرانتز یا یک شرط اشتباه می‌تواند پروژه شما را بهم بریزد؛ بنابراین برنامه نویسان با دقت هستند و به جزئیات اهمیت می‌دهند. اگر جزئی نگر هستید و هنگام انجام کاری دوست دارید آن را درست و تمیز انجام دهید، ویژگی با ارزشی برای برنامه نویس شدن دارید.

• تیپ‌های شخصیتی مناسب: ESTJ  – ISTJ – ISFJ – INTJ

افراد خلاق: بسیاری بر این باورند که در برنامه نویسی، تنها داشتن فهم ریاضی و منطقی کافی است اما خلاقیت هم در این حوزه از اهمیت بالایی برخوردار است. مثلا در ساخت یک اپلیکیشن، طراحی رابط کاربری، انتخاب ساختار کد و یا حتی حل مشکلات پیچیده خلاقیت نقش موثری دارد. اگر به دنبال ایده پردازی و خلق ایده‌های جدید هستید، برنامه نویسی به شما فرصتی می‌دهد تا تخیلتان را به واقعیت تبدیل کنید.

• تیپ‌های شخصیتی مناسب:  INFJ – ENFP – INFP – ENTP

خیلی وقتا داشتن خلاقیت، یک ویژگی ذاتی نیست پس اگه در این نقطه احساس میکنی که آدم خلاقی نیستی، مشکلی نیست! چون می‌تونی با شروع و قدم برداشتن در این مسیر، به ذهنت اجازه رشد بدی.😊

افرادی که کار تیمی براشون جذابه اما به صورت مستقل هم کار میکنند: برنامه نویسی فعالیتی هم زمان فردی و تیمی است. شما به عنوان یک توسعه دهنده باید ساعت‌های زیادی را به صورت مستقل کار کنید و در عین حال با دیگران هماهنگ باشید، کدهای خوانا بنویسید و در جلسات تیمی مشارکت داشته باشید. اگر هم می‌توانید با دیگر افراد کنار بیایید، تعامل گروهی داشته باشید و هم در تنهایی بازدهی بالایی داشته باشید، برنامه نویسی به شدت برایتان مناسب خواهد بود.

• تیپ‌های شخصیتی مناسب: INFJ – INTP – ENFP – ISTP

چگونه برنامه‌نویسی را شروع کنیم؟ نقشه راه قدم‌به‌قدم از صفر تا کسب تجربه

برنامه نویس شدن تنها یک مسیر کوتاه نیست بلکه یک سفر است. اگرچه امکان دارد که در شروع این سفر دچار ترس و ابهام شوید اما با برداشتن گام‌های درست می‌توانید به مقصد برسید. برخلاف تبلیغات فریبنده ای که یادگیری برنامه نویسی را در چند روز ممکن می‌دانند، باید با یادگیری مداوم، تمرین متمرکز  و پشتکار جدی این مسیر را بپیمایید و خبر خوب این است که افرادی که به طور جدی این راه را می‌خواهند و برایش تلاش می‌کنند می‌توانند به پیشرفت چشمگیری در این زمینه برسند.

در ادامه شما را با قدم‌هایی برای یادگیری برنامه نویسی از صفر تا صد، آشنا می‌کنیم.

قدم اول: حوزه‌های برنامه نویسی چیست و از کجا شروع کنیم؟

قبل از ورود به دنیای برنامه نویسی، باید برای انجام این کار هدف مشخصی را در نظر بگیرید. تعداد زیادی تنها به دلیل درآمد بالا و یا ترند بودن این کار به سمت برنامه نویسی روی می‌آورند؛ اما بدون داشتن انگیزه واقعی در این راه، خیلی زود سردرگم و ناامید می‌شوید و ممکن است وسط راه آن را رها کنید. دنبال شغلی با درآمد بالا هستید؟ می‌هواهید مهاجرت کنید؟ و یا حتی به دنبال یادگیری مهارتی جذاب و رشد شخصی هستید؟ تمامی این اهداف درست هستند زمانی که شفاف و مشخص باشند.

برای مثال اگر به طراحی و تجربه کاربری علاقه مند هستید می‌توانید در بخش طراحی وب و فرانت‌اند مشغول به یادگیری و کار شوید؛ و یا اگر به دیتا و تحلیل اطلاعات علاقه مندید می‌توانید مسیر بک‌اند و تحلیل داده را پیش بگیرید. در ادامه مفهوم فرانت‌اند و بک‌اند را به صورت کلی به شما ارائه می‌دهیم و به سراغ گرایش‌های دیگر برنامه نویسی نیز می‌رویم تا با زبان‌های مرتبط هرکدام آشنا شوید و در انتخاب مسیر راحت تر تصمیم بگیرید .

برنامه نویسی فرانت‌اند (Front-End):

فرانت‌اند بخشی از برنامه نویسی است که مستقیما با کاربران در ارتباط است. یعنی چیزی که ما به عنوان ظاهر سایت و اپلیکیشن می‌بینیم. هر دکمه ای که روی آن کلیک می‌کنید و هر تصویر و متنی که می‌خوانید مربوط به طراحی و توسعه فرانت‌اند است. این بخش مناسب کسانی است که به طراحی، روانشناسی کاربر، تجربه کاربری و ساخت محیط‌های زیبا و کاربردی علاقه‌مند هستند. زبان‌های برنامه نویسی فرانت‌اند معمولا برای شروع یادگیری، ساده تر و بصری تر هستند؛ زیرا شما نتیجه کدتان را خیلی زود در قالب طراحی و ظاهر سایت می‌بینید. خیلی از افراد برنامه نویسی را با یادگیری فرانت‌اند شروع می‌کنند.

• زبان‌های برنامه نویسی رایج در این حوزه: HTML – CSS – JavaScript – React

برنامه نویسی بک‌اند (Back-end):

بک‌اند بخشی از  برنامه نویسی است که در پشت صحنه کار می‌کند، جایی که کاربر آن را نمی‌بیند اما همه چیز از آنجا کنترل می‌شود. هنگامی که در یک سایت ثبت‌نام می‌کنید و یا محصولی سفارش می‌دهید، این کارها توسط بک‌اند مدیریت و کنترل می‌شود. برنامه نویسی بک‌اند مناسب کسانی است که به حل مسئله، منطق و ساختاردهی علاقه دارند. این حوزه کمتر با طراحی گرافیکی در ارتباط است و بیشتر به تفکر الگوریتمی و ساختار اطلاعت مربوط می‌شود.

• زبان‌های برنامه نویسی رایج در این حوزه: Python – PHP – Java – Node.js 

برنامه نویسی فول‌استک (Full-Stack):

برنامه نویس فول‌استک کسی است که هم در مهارت‌های فرانت‌اند مثل طراحی ظاهر سایت یا اپلیکیشن، و هم در مهارت‌های بک‌اند مانند منطق و پایگاه داده تخصص دارد. در واقع یک برنامه نویس فول استک قادر است پروژه ای را از صفر تا صد یعنی از طراحی رابط کاربری تا مدیریت دیتابیس و امنیت سرور پیاده سازی کند. در برخی پروژه‌های کوچک فول‌استک بودن مزیتی بزرگ است زیرا می‌توانید به تنهایی کار یک تیم را انجام دهید.

• زبان‌های برنامه نویسی رایج در فول‌استک:

فرانت اند: HTML – CSS – JavaScript

بک‌اند: Python – PHP – Java – Node.js – Ruby 

علم داده (Data Science):

علم داده به فرآیند جمع‌آوری، تحلیل و تفسیر الگوها از حجم زیادی داده می‌پردازد. استفاده از الگوریتم‌ها و مدل‌های آماری با هدف تصمیم‌ گیری‌های هوشمندانه و مبتنی بر داده صورت می‌گیرد. برای مثال:

• چطور یک فروشگاه متوجه شود که کدام محصول فروش بیشتری داشته است؟
• چطور یک بانک تشخیص دهد که خرید مشکوکی صورت گرفته یا نه؟

علم داده با کمک اطلاعاتی که از قبل در اختیار دارد، به این سوالات پاسخ می‌دهد. اگر از گشتن دنبال جواب، دیدن پشت پرده اتفاقات، کار با جدول‌ها، نمودارها و یا تحلیل رفتار مردم لذت می‌برید این حوزه برای شما جذاب خواهد بود.

ابزارها و زبان‌ها:

• Python, SQL
• ابزارهای تصویری مانند Power Bi و یا Tableau
• Jupyter Notebook , Excel
• کتابخانه‌های Pandas و Matplotlib برای کار با داده‌ها و نمودارها

اگر الان به کلمات و مفاهیم ناشناخته و جدید مثل کتابخانه‌ها، فریم ورک‌ها و… برمی‌خورید و از آنها اطلاعی ندارید نگران نباشید، در ادامه توضیحات دقیقی به شما ارائه می‌دهیم.

هوش مصنوعی (Ai): 

هوش مصنوعی شاخه ای از علم کامپیوتر است که تلاش می‌کند که ماشین‌ها را هوشمند کند. یعنی ساخت سیستمی که مانند انسان توانایی یادگیری، فکر کردن، پیش بینی و تصمیم گیری داشته باشد. این حوزه شامل زیر شاخه ‌های مانند:

•  یادگیری ماشین (Machine Learning)
•  یادگیری عمیق (Deep Learning)
• پردازش زبان طبیعی (Natural Language Processing)
• بینایی ماشین (Computer Vision)
• رباتیک هوشمند (Intelligent Robotics)

اگر از ساخت چیزهای پیچیده لذت می‌برید، عاشق خلاقیت و کار با ایده‌های علمی هستید و یا می‌خواهید سهمی در  آینده تکنولوژی داشته باشید این حوزه برای شما فوق العاده است. 

توسعه اپلیکیشن موبایل:

در دنیای امروز، گوشی‌های هوشمند بخش جدایی ناپذیری از زندگی ما شدند. از سفارش غذا گرفته تا بازی و حتی سلامت. همه چیز با اپلیکیشن‌های موبایل انجام می‌شود و به همین دلیل توسعه اپلیکیشن موبایل از پرطرفدارترین شاخه‌های برنامه نویسی شده است.

این حوزه مناسب کسانی است که ذهن خلاق و دید طراحی دارند. از ساختن چیزی که در دست کاربر قرار می‌گیرد لذت می‌برند.

زبان‌ها و تکنولوژی‌های محبوب:

• Android: Java , Kotlin
• ios: swift

ابزارها:

• Firebase , Xcode , Figma

توسعه اپلیکیشن موبایل فقط کدنویسی نیست بلکه باید با رابط کاربری و تجربه کاربری آشنا باشید تا بتوانید اپلیکیشنی جذاب و روان بسازید. 

قدم دوم: منابع مناسب یادگیری برنامه نویسی

حالا که با حوزه‌های مختلف برنامه نویسی آشنا شدید و حوزه مورد نظرتان را انتخاب کردید، وقت یادگیری از منابع درست است. اشتباه نکنید و اولین ویدئوی یوتیوب یا دوره ای که در تلگرام می‌بینید را باز نکنید. یادگیری برنامه نویسی مسیری جدی است و اگر از پایه بد یاد بگیرید تاثیر بدی در مسیر یادگیری شما می‌گذارد اما نگران نباشید ما به شما منابع معتبری معرفی می‌کنیم. منبع خوب، یعنی معلم خوب!

• دوره‌های میلاد بهرامی 

یکی از منابع پیشنهادی ما به شما استفاده از دوره‌های میلاد بهرامی در یوتیوب است. سبک تدریس ایشان برای مبتدیان بسیار قابل فهم است و برای شروع برنامه نویسی مناسب است. با آموزش‌های جامع و کامل ایشان اطلاعات بیشتری برای پاسخ به سوال برنامه نویسی چیست پیدا می‌کنید و حوزه مناسب خود را انتخاب می‌کنید. آموزش‌های برنامه ریزی شده و منظم که به صورت رایگان در دسترس شما است. 

• آموزش‌های جادی

جادی یکی از شناخته ترین چهره‌های دنیای برنامه نویسی در ایران است. از آن آدم‌هایی است که فقط برنامه نویسی را به شما یاد نمی‌دهد بلکه فکر کردن و مفاهیم واقعی پشت کدها را به شما آموزش می‌دهد.  دوره‌های ایشان شامل مثال‌های واقعی، کاربردی و رایگان است.

قدم سوم: بهترین روش یادگیری برنامه‌نویسی؛ کدنویسی و تمرین مداوم

تا اینجا قدم به قدم پیش رفتیم و با انتخاب هدف و منابع درست و استفاده از آنها، آشنا شدیم. اما افراد زیادی در همین مرحله می‌مانند و به جلو حرکت نمی‌کنند. شما باید بدانید که نکته ای مهم در این مسیر این است که فقط به دیدن ویدئوهای آموزشی اکتفا نکنید چرا که بدون کدنویسی، تمرین مداوم، خطا کردن و رفع آنها نمی‌توانید پیشرفت کنید. برنامه نویسی مهارتی است که با تمرین مداوم حاصل می‌شود و تنها مسائلی حفظ کردنی نیست. شما باید بعد از دیدن ویدئوها و آموزش‌ها تمرین کنید و کم‌کم تفکر برنامه نویسی به دست آورد.

به هیچ وجه قرار نیست از همون اول همه چیز درست پیش بره و کارت خیلی درست باشه، اتفاقا برعکسه باید با ارورها درگیر بشی و حلشون کنی تا به مرور حرفه‌ای بشی.🔥

قدم آخر: چگونه با پروژه‌ عملی، برنامه‌نویسی را حرفه‌ای یاد بگیریم؟

تا اینجا چشم انداز کلی و دقیقی نسبت به راه برنامه نویسی پیدا کردید و می‌دانید برنامه نویسی چیست. قدم کاربردی بعدی ورود به دنیای پروژه‌های واقعی است. در این مرحله شما دید وسیع تری نسبت به شغل خود پیدا می‌کنید، در پیدا کردن راه حل‌ هر مسئله جدی تر می‌شوید و به موفقیت هرچه بیشتر، نزدیک می‌شوید. 

شما بدون پروژه‌های واقعی یک برنامه نویس حرفه ای نمی‌شوید! در ادامه چند سایت‌ برتر برای پیدا کردن آگهی‌های کاری به شما ارائه می‌دیم.

• ای-استخدام
• پونیشا
• لینکدین
• گیت-هاب

اصطلاحات مهم و کاربردی برنامه نویسی چیست؟

در این مقاله از کلماتی مثل کتابخانه‌، فریم ورک‌ و.. استفاده کردیم و گفتیم در ادامه معانی این کلمات و اصطلاحات را به صورت دقیق به شما ارائه خواهیم داد. اگر می‌خواهید با برخی از اصطلاحات رایج برنامه نویسی آشنا شوید این بخش از مقاله را از دست ندهید.

فریم ورک(framework):

فریم ورک‌ها ساختاری از قبل آماده هستند که می‌توانید از آنها در ساخت برنامه و وب سایت استفاده کنید. در واقع به جای اینکه از صفر پروژه را خودتان بسازید و وقت زیادی روی آن بگذارید فریم ورک اسکلت و قالب اصلی را در اختیار شما می‌گذارد و می‌توانید روی قسمت‌های دیگر مثل منطق و ظاهر سایت کار کنید.

کتابخانه(library):

کتابخانه‌ها ابزارهایی کمکی برای صرفه جویی در وقت برنامه نویسان هستند. در واقع کدهای آماده ای که با استفاده از آنها دیگر نیازی به نوشتن توابع و کدهای رایج یا تکراری نیست. تصور کنید در برنامه ای می‌خواهید محاسبه توابع ریاضی مثل سینوس، کسینوس و یا لگاریتم را به دست آورید و به جای هربار نوشتن کدهای ریاضی از کتابخانه مرتبط با این موضوع (مانند math  در پایتون)استفاده می‌کنید.

UI/UX:

ساخت اپلیکیشن یا سایت، تنها مربوط به کدنویسی نیست؛ توجه به چیزی که کاربر می‌بیند و با آن تعامل دارد بسیار مهم است و دقیقا اینجاست که UI/UX وارد کار می‌شوند.  به طور کلی رابط کاربری یا همان UI یعنی تمام چیزهایی که کاربر می‌بیند مثل رنگ‌ها، فونت‌ها، دکمه‌ها و چیدمان بخش‌های مختلف روی صفحه. تجربه کاربری و یا همان UX طریقه کار کردن کاربر با سایت یا اپلیکیشن شما است. برای مثال کاربر چطور با اپ کار می‌کند؟ آیا کار با آن راحت است یا خیر؟ گیج کننده است یا لذت بخش؟

API:

این اصطلاح مخفف Application Programming Interface به معنی راه ارتباطی بین دو نرم‌افزار است. API کمک می‌کند تا اپلیکیشن شما توانایی حرف زدن و مبادله داده با سرویس خارجی را داشته باشد. مثلا اگر می‌خواهید اپلیکیشن هواشناسی بسازید، نیاز به جمع آوری کل داده‌های هواشناسی دارید به جای این کار می‌توانید از API مخصوص به هواشناسی استفاده کنید و اطلاعات را به صورت آماده در اختیار داشته باشید.

کلام آخر

اینکه تا این لحظه با ما همراه بودید نشان می‌دهد که چقدر درباره ی برنامه نویسی و شروع مسیری تازه در زندگی و یا شغل خود جدی هستید. ما در این مقاله مطالب زیادی مثل پاسخ به سوال برنامه نویسی چیست، حوزه‌های آن، چگونه آموزش دیدن و نکات زیادی را به شما ارائه دادیم؛ تمام سعی و تلاش ما بر این بوده که مسیر رسیدن به این هدف بزرگ را برای شما هموار کنیم و دید وسیع تری از برنامه نویسی را به شما ارائه دهیم. حالا که راجع به مسیر و هدف خود جدی تر شدید، محکم قدم برداشتن در این مسیر را شروع کنید.

سوالات متداول